Một hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế được soạn thảo sơ sài, thiếu các điều khoản then chốt theo Công ước Viên 1980 (CISG), là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tranh chấp thương mại quốc tế kéo dài, tốn kém chi phí pháp lý và ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp trên thị trường quốc tế. Dưới đây là checklist 10 bước mà đội ngũ tư vấn áp dụng khi rà soát hợp đồng xuất nhập khẩu cho khách hàng — doanh nghiệp có thể sử dụng như một công cụ tự kiểm tra bước đầu trước khi tìm đến tư vấn chuyên sâu.
Bước 1: Xác Định Trụ Sở Thương Mại Của Các Bên Có Thuộc Quốc Gia Thành Viên CISG Không?
Kiểm tra xem đối tác của bạn có trụ sở thương mại tại quốc gia đã là thành viên CISG hay không (căn cứ Điều 1 CISG). Nếu có, và hợp đồng không loại trừ CISG, Công ước sẽ đương nhiên áp dụng.
Bước 2: Rà Soát Điều Khoản Lựa Chọn Hoặc Loại Trừ CISG
Kiểm tra kỹ điều khoản “Governing Law” hoặc “Applicable Law” trong hợp đồng — đặc biệt với các mẫu hợp đồng chuẩn (standard form) do đối tác nước ngoài soạn sẵn, thường có câu loại trừ minh thị CISG mà doanh nghiệp cần cân nhắc có phù hợp với lợi ích của mình hay không (căn cứ Điều 6 CISG).
Bước 3: Xác Định Đối Tượng Hợp Đồng Có Thuộc Diện Loại Trừ Không?
Đối chiếu đối tượng hàng hóa của hợp đồng với danh mục loại trừ tại Điều 2 (hàng tiêu dùng cá nhân, mua bán đấu giá, chứng khoán, tàu thủy, máy bay, điện năng…), Điều 3(2) (hợp đồng gia công/dịch vụ là chủ yếu) và Điều 5 (thiệt hại về tính mạng, sức khỏe) của CISG.
Bước 4: Kiểm Tra Điều Khoản Giao Hàng — Thời Gian, Địa Điểm, Phương Thức
Hợp đồng cần quy định rõ ràng, cụ thể về thời gian giao hàng, địa điểm giao hàng và phương thức giao hàng, có dẫn chiếu điều kiện Incoterms phù hợp (FOB, CIF, DAP…). Nếu hợp đồng không quy định rõ, các quy tắc mặc định tại Điều 31–33 CISG sẽ được áp dụng — không phải lúc nào cũng phù hợp với ý định thực sự của các bên.
Bước 5: Mô Tả Rõ Tiêu Chí “Hàng Hóa Phù Hợp”
Điều 35 CISG quy định các tiêu chí mặc định về sự phù hợp của hàng hóa (mục đích sử dụng thông thường, mục đích sử dụng cụ thể đã thông báo, mẫu hàng, cách đóng gói). Để tránh tranh cãi, hợp đồng nên mô tả chi tiết bằng số liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật, hoặc dẫn chiếu tiêu chuẩn chứng nhận cụ thể (ISO, ASTM, tiêu chuẩn ngành…) thay vì chỉ dựa vào quy định mặc định.
Bước 6: Quy Định Rõ Thời Hạn Và Phương Thức Thông Báo Khiếu Nại
Vì Điều 38–39 CISG chỉ quy định “khoảng thời gian hợp lý” mang tính định tính, hợp đồng nên chủ động quy định một thời hạn cụ thể (ví dụ: 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận hàng) và phương thức thông báo bằng văn bản để tránh tranh cãi về việc thông báo có kịp thời hay không.
Bước 7: Đối Chiếu Thời Điểm Chuyển Rủi Ro Với Điều Kiện Incoterms
Kiểm tra xem thời điểm chuyển rủi ro quy định trong hợp đồng có thống nhất với điều kiện Incoterms đã chọn và với quy định mặc định tại Điều 67–69 CISG hay không, để tránh xung đột khi xác định trách nhiệm bồi thường nếu hàng hóa bị hư hỏng trong vận chuyển.
Bước 8: Rà Soát Điều Khoản Bất Khả Kháng (Force Majeure)
Điều 79 CISG có quy định về miễn trách nhiệm do trở ngại khách quan, nhưng phạm vi khá hẹp và mang tính giải thích theo từng vụ việc. Doanh nghiệp nên soạn thảo điều khoản bất khả kháng chi tiết hơn, liệt kê cụ thể các sự kiện được coi là bất khả kháng và quy trình thông báo, gia hạn, chấm dứt hợp đồng khi sự kiện bất khả kháng kéo dài.
Bước 9: Kiểm Tra Điều Khoản Bồi Thường Thiệt Hại/Phạt Vi Phạm
Đối chiếu điều khoản bồi thường thiệt hại hoặc phạt vi phạm hợp đồng với nguyên tắc “tính dự đoán trước được” tại Điều 74 CISG, để đảm bảo điều khoản có khả năng thực thi và không bị tòa án/trọng tài bác bỏ do vượt quá phạm vi thiệt hại có thể tiên liệu.
Bước 10: Xác Định Rõ Cơ Chế Giải Quyết Tranh Chấp Và Luật Bổ Khuyết
CISG không điều chỉnh toàn bộ vấn đề pháp lý của hợp đồng (ví dụ: hiệu lực hợp đồng, năng lực chủ thể, chuyển quyền sở hữu, lãi suất chậm thanh toán cụ thể). Hợp đồng cần xác định rõ cơ quan giải quyết tranh chấp (tòa án hay trọng tài, ở đâu) và luật quốc gia sẽ được áp dụng bổ khuyết cho những vấn đề CISG không điều chỉnh.
Từ Checklist Đến Hành Động: Khi Nào Doanh Nghiệp Cần Tư Vấn Chuyên Sâu?
Checklist trên là công cụ tự kiểm tra hữu ích, nhưng việc áp dụng chính xác từng điều khoản CISG vào bối cảnh cụ thể của từng hợp đồng — đặc biệt là các hợp đồng giá trị lớn, hợp đồng có đối tác từ nhiều quốc gia, hoặc hợp đồng khung cho nhiều lô hàng lặp lại — đòi hỏi kinh nghiệm và kiến thức chuyên sâu về cả CISG, Incoterms và pháp luật Việt Nam.
ISC Global cung cấp dịch vụ rà soát hợp đồng theo checklist chuẩn CISG, soạn thảo điều khoản song ngữ Việt – Anh, và tư vấn trực tiếp trong quá trình đàm phán hợp đồng với đối tác nước ngoài.
Liên Hệ Tư Vấn Doanh Nghiệp
STC VN Co., Ltd. (Staunchly Vietnam)
Hotline: +84 933 096 426 – +84 868 591 260
Email: info@staunchlyservices.com.vn
Website: staunchlyservices.com.vn
