Cập nhật: Tháng 8/2026 | Thời gian đọc: ~10 phút
Từ ngày 01/01/2026, Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon của Liên minh Châu Âu (CBAM – Carbon Border Adjustment Mechanism) đã chính thức bước vào giai đoạn thực thi bắt buộc (definitive phase), thay thế cho giai đoạn báo cáo thử nghiệm kéo dài từ tháng 10/2023. Đây là bước ngoặt quan trọng buộc các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón sang EU phải hành động ngay để tránh gián đoạn thương mại. Dịch vụ tư vấn CBAM chuyên sâu sẽ giúp doanh nghiệp chuyển từ thế bị động sang chủ động thích ứng.
1. CBAM là gì và vì sao doanh nghiệp Việt Nam bị ảnh hưởng?
CBAM là quy định của EU (Regulation (EU) 2023/956, được sửa đổi bởi Regulation (EU) 2025/2083) áp giá carbon lên hàng hóa nhập khẩu có hàm lượng phát thải cao, nhằm ngăn “rò rỉ carbon” và bảo vệ ngành công nghiệp nội khối EU đang chịu chi phí carbon theo hệ thống EU ETS. Về bản chất, CBAM buộc nhà nhập khẩu EU phải mua chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải hàm chứa (embedded emissions) trong hàng hóa nhập khẩu – và chi phí này gián tiếp tác động ngược trở lại năng lực cạnh tranh giá của nhà xuất khẩu ngoài EU, trong đó có Việt Nam.
Nhóm hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh: xi măng, sắt & thép, nhôm, phân bón, điện, hydro.
2. Cập nhật pháp lý CBAM mới nhất (tính đến 8/2026)
Sau gói “CBAM Omnibus Regulation” (EU) 2025/2083 có hiệu lực từ 20/10/2025, các quy định đã được đơn giản hóa đáng kể trước khi bước vào giai đoạn chính thức:
- Ngưỡng miễn trừ de minimis mới: nhà nhập khẩu với tổng khối lượng hàng hóa CBAM dưới 50 tấn/năm được miễn hoàn toàn nghĩa vụ báo cáo, đăng ký và mua chứng chỉ – thay thế ngưỡng giá trị 150 EUR/lô hàng trước đây.
- Lùi thời điểm mua chứng chỉ CBAM từ 01/01/2026 sang 01/02/2027 (áp dụng cho phát thải phát sinh trong năm 2026, định giá theo giá EU ETS bình quân năm 2026).
- Giảm yêu cầu nắm giữ chứng chỉ hằng quý từ 80% xuống còn 50% lượng phát thải hàm chứa tính từ đầu năm.
- Thời hạn khai báo & nộp chứng chỉ hằng năm: 30/09 của năm kế tiếp (lần đầu: 30/09/2027 cho phát thải năm 2026).
- Xác minh bắt buộc: từ 01/01/2026, mọi dữ liệu phát thải phải được xác minh độc lập bởi Kiểm định viên CBAM (CBAM Verifier) được công nhận, với yêu cầu kiểm tra thực địa trong năm đầu tiên.
Những thay đổi này giúp giảm gánh nặng hành chính cho phần lớn doanh nghiệp nhỏ, nhưng lại tăng đáng kể yêu cầu về chất lượng dữ liệu và xác minh độc lập đối với các doanh nghiệp xuất khẩu quy mô vừa và lớn vẫn thuộc phạm vi điều chỉnh.
3. Doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị những gì?
3.1. Xác định phạm vi áp dụng
Rà soát mã HS của sản phẩm xuất khẩu để xác định có thuộc 6 nhóm ngành CBAM hay không, và khối lượng xuất khẩu có vượt ngưỡng miễn trừ 50 tấn/năm.
3.2. Xây dựng hệ thống tính toán phát thải hàm chứa
Thiết lập quy trình thu thập dữ liệu và tính toán phát thải trực tiếp (Scope 1) và gián tiếp từ điện năng (Scope 2) theo phương pháp luận CBAM (Annex IV của Quy định), ưu tiên sử dụng dữ liệu thực tế đã kiểm chứng thay vì giá trị mặc định (default values) – vốn thường bất lợi hơn cho nhà xuất khẩu ngoài EU vì được tính dựa trên nhóm 10 quốc gia phát thải cao nhất.
3.3. Chuẩn bị cho xác minh độc lập
Xây dựng hồ sơ, quy trình kiểm soát nội bộ đáp ứng yêu cầu của Kiểm định viên CBAM được công nhận, bao gồm khả năng truy xuất nguồn gốc dữ liệu năng lượng, nguyên liệu đầu vào.
3.4. Phối hợp với nhà nhập khẩu / đại diện tại EU
Làm rõ vai trò, trách nhiệm khai báo giữa nhà xuất khẩu Việt Nam và nhà nhập khẩu/đại diện gián tiếp tại EU (CBAM Declarant), đảm bảo dữ liệu phát thải được truyền tải chính xác và kịp thời.
3.5. Đánh giá khả năng khấu trừ giá carbon trong nước
Theo dõi tiến trình phát triển thị trường carbon trong nước (theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP) để tận dụng cơ chế khấu trừ giá carbon đã trả trong nước vào nghĩa vụ CBAM từ 2027 trở đi.
4. Dịch vụ tư vấn CBAM
Chúng tôi cung cấp gói tư vấn chứng nhận CBAM toàn diện, bao gồm:
- Đánh giá phạm vi & mức độ ảnh hưởng – rà soát danh mục sản phẩm xuất khẩu và mã HS.
- Xây dựng hệ thống kiểm kê phát thải hàm chứa theo đúng phương pháp luận CBAM/EU ETS.
- Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ xác minh độc lập – kết nối với các tổ chức kiểm định được công nhận.
- Tư vấn quy trình khai báo & phối hợp với nhà nhập khẩu EU.
- Đào tạo nội bộ cho đội ngũ xuất nhập khẩu, kỹ thuật, tài chính về nghĩa vụ CBAM.
- Cập nhật pháp lý liên tục – CBAM là quy định đang trong giai đoạn hoàn thiện nhanh, doanh nghiệp cần đối tác tư vấn theo sát diễn biến pháp lý.
5. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Doanh nghiệp tôi xuất khẩu dưới 50 tấn/năm có cần quan tâm CBAM không? Nếu dưới ngưỡng 50 tấn/năm, doanh nghiệp được miễn nghĩa vụ CBAM trực tiếp. Tuy nhiên nên theo dõi vì ngưỡng này có thể được Ủy ban Châu Âu điều chỉnh hằng năm dựa trên rà soát cường độ phát thải và mô hình thương mại.
Chi phí CBAM sẽ do ai chi trả – nhà xuất khẩu Việt Nam hay nhà nhập khẩu EU? Về mặt pháp lý, nghĩa vụ mua và nộp chứng chỉ CBAM thuộc về nhà nhập khẩu tại EU (CBAM Declarant). Tuy nhiên trên thực tế, chi phí này thường được đàm phán và phân bổ lại trong hợp đồng thương mại, ảnh hưởng trực tiếp đến giá cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Sử dụng giá trị mặc định (default values) có đơn giản hơn không? Đơn giản hơn về mặt thủ tục ban đầu, nhưng giá trị mặc định của EU thường được tính dựa trên nhóm quốc gia có cường độ phát thải cao nhất, dẫn đến chi phí CBAM cao hơn đáng kể so với sử dụng dữ liệu thực tế đã kiểm chứng.
Khi nào doanh nghiệp cần bắt đầu chuẩn bị? Ngay từ bây giờ. Dù chứng chỉ CBAM chỉ chính thức được mua từ 01/02/2027, dữ liệu phát thải của năm 2026 sẽ được sử dụng để tính nghĩa vụ đầu tiên – việc thu thập dữ liệu chính xác cần được thực hiện xuyên suốt năm 2026.
6. Liên hệ tư vấn CBAM cho doanh nghiệp
STC VN (Staunchly Vietnam) hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam xây dựng hệ thống kiểm kê phát thải, chuẩn bị hồ sơ CBAM và kết nối với các tổ chức kiểm định quốc tế.
STC VN Co., Ltd. (Staunchly Vietnam)
Hotline: +84 933 096 426 – +84 868 591 260
Email: info@staunchlyservices.com.vn
Website: staunchlyservices.com.vn
